Een on-Braziliaanse hoofdstad?

In de jaren vijftig van de vorige eeuw kwam toenmalig president Juscelino Kubitchek op het wonderlijke idee om op een hoogvlakte ‘in the middle of nowhere’ een nieuwe hoofdstad te gaan bouwen. Kubitchek was bepaald niet de eerste die zo’n plan lanceerde; vanaf de achttiende eeuw dook het voorstel een nieuwe hoofdstad te bouwen regelmatig op in regeringskringen. Een veelgenoemde reden was dat een hoofdstad in de binnenlanden het land minder kwetsbaar maakte voor vijandelijke invasies dan een hoofdstad – Rio de Janeiro - aan de kust.

Kubitchek was wel de eerste die het plan van theorie naar praktijk tilde. Hij formeerde een elitekorps van stedenbouwers en architecten, waarvan Oscar Niemeyer de belangrijkste was.
Op de tekentafel werd een nieuwe hoofdstad ontworpen. Niemeyer ontwierp de voornaamste regeringsgebouwen, die zonder uitzondering ook vandaag nog gelden als hoogtepunten van moderne architectuur.

Het is niet moeilijk om met deze bizarre stad een soort haat-liefdeverhouding te ontwikkelen. Je raakt snel gefascineerd door de schoonheid van de architectuur. Tegelijkertijd mist de stad iets: voor de dynamiek en de rommelige vrolijkheid van het gewone Braziliaanse leven lijkt in deze megalomane omgeving geen plaats te zijn. Daarmee is Brasilia – hoe paradoxaal – wat mij betreft zowel de hoofdstad als de minst Braziliaanse stad van Brazilië.

Nog een grappige noot: alle ambtenaren die ik in Brasilia sprak vonden de stad saai en droomden van vakanties naar hun ‘terra’; alle taxichauffeurs die ik in Brasilia sprak waren enthousiast over de stad en roemden de veiligheid, de schoonheid en de goede voorzieningen ...

Fenomeen Niemeyer

Oscar Niemeyer is een fenomeen. De beroemdste architect van Brazilië is inmiddels de 100 jaar gepasseerd, bleef altijd verstokt communist en is één van de weinige architecten ter wereld die een hele stad naar zijn hand zette. Brasilia is namelijk vooral Brasilia door de bijzondere gebouwen van Niemeyer .

Mooie welvende lijnen zijn zijn handelsmerk; een ode aan de schoonheid van de vrouw, zegt hij zelf. Niemeyer bouwwerken zijn direct herkenbaar en staan door het hele land. Naast Brasilia, zijn zijn beroemdste projecten te vinden in het Ibirapuera-park in Sao Paulo en – vooral – in de wijk Pampulha in Belo Horizonte.

Rondom het meer van Pampulha ontwikkelde hij een project met als bekendste bouwwerk de kerk van Sao Francisco de Assis (zie foto). Opdrachtgever was Juscelino Kubitchek, die in de jaren veertig burgemeester van Belo Horizonte was. Diezelfde Kubitschek gaf Niemeyer opnieuw de hoofdrol toen hij in de jaren vijftig besloot dat – vanaf de tekentafel – op een desolate hoogvlakte in het centrum van het land de nieuwe hoofdstad Brasilia ontworpen moest worden.