Hoe zit het eigenlijk met ... Braziliaanse namen?

Brazilianen zijn in veel opzichten non-conformisten. De Braziliaanse geest houdt niet van hokjes. Hij zweeft liever wat tussen droom en werke­lijk­heid dan zich te laten insnoeren door regels die per slot van rekening ook maar door mensen zijn bedacht. Grenzen zijn in dit grenzeloze land nog niet uitge­vonden. Dit non-conformis­me vind je ook terug in Braziliaanse namen. Waar de Portugees, die toch zijn taalbroeder is, het moet doen met Joao, José of António, lijkt de Braziliaanse man zich aan een onuitputtelijke namenbron te kunnen laven. Anderson, Adjilson, Lourindo, Wagner, Ademir, Vinícius, Caetano, Rubens. Namen worden verzonnen of aan beroemde wereldburgers ontleend, alles kan en alles mag. Vrouwennamen zijn helemaal om te zoenen: Lua, Sayonara, Maybe, Guinguinha, Xuxa (Sjoesja).

Voornamen zijn belangrijker dan achternamen (dus je heet Romario, en niet De Souza Faria) en bijnamen zijn weer belangrijker dan voornamen. Want om het carnaval der namen nog leuker te maken hebben veel Brazilianen naast hun officiële naam een bijnaam, een apelido. Talloze Brazilianen worden uitsluitend aangesproken met hun bijnaam. Zelfs de president is voor iedereen Lula, en voor niemand Luis Inacio da Silva.

Vaak verwijst je apelido naar je afkomst. Als je uit Recife noemen je vrienden je Pernambuco (naar de deelstaat) en een José uit Rio wordt Zé Carioca. Veel bijnamen hebben ook direct betrekking op postuur of uiterlijk: een grote Luis wordt Luizao, een kleine Paula wordt Paulinha. Mijn zwager heet vanwege zijn ronde hoofd Tomate (tomaat), en een muzikant die ik jaren geleden ontmoette werd door iedereen Pedaço genoemd, omdat hij heel klein van stuk was. (Pedaço betekent ‘stuk­je’, ‘Hij is geen hele man, maar slechts een stukje van een man’, legden zijn collega’s uit).

Die bijnamen hebben overigens ook een praktisch voordeel: Pelé ïs immers aanmerkelijk makkelijker te onthouden dan Edison Arantes do Nascimento.

Beleef de Axé van Salvador

Misschien is Salvador da Bahia wel de meest vibrerende stad van Brazilië. De stad is één van de voornaamste culturele centra van het land; onder Braziliës grootste artiesten zijn een heleboel Bahianos uit Salvador. Veel Afro-Braziliaanse cultuuruitingen – denk aan capoeira, candomblé en diverse muziekstromingen – hebben hun roots in deze bijzondere stad.

Salvador biedt veel te veel om in een kort stukje op te noemen. Veel toeristische en cultuurhistorische attracties bevinden zich in en nabij het Pelourinho, het prachtige en met Unesco-fondsen fraai geconserveerde stadshart.

Bezoek de mooie oude kerken en musea, probeer kennis te maken met een authentieke capoeira-academie, doe je tegoed aan een typische Bahiaanse maaltijd en – bovenal – laat je in de ‘flow’ van deze unieke plek meestromen. Want de sfeer van ‘axé’ die hier in de lucht hangt is uiteindelijk de grootste attractie van de Bahiaanse hoofdstad.

Fair trade-producten uit Brazilië

Barbosa do Brasil is een Nederlandse organisatie die fair trade-producten uit Brazilië importeert. De organisatie importeert producten van meer dan 35 kleinschalige producentengroepen in Brazilië en betaalt daarvoor een eerlijke prijs aan de producent. Barbosa do Brasil koopt producten in volgens de principes van eerlijke handel. Door de import van goederen uit Brazilië bevordert Barbosa do Brasil de locale werkgelegenheid. De gemaakte winst wordt besteed aan scholing- en werkgelegenheidsprojecten in Brazilië. Neem een kijkje op http://www.barbosa.nl/

Veel info via de startpagina

Bij het zoeken naar informatie over Brazilië is – vanzelfsprekend bijna – de Startpaginadochter van het land een uitstekend beginpunt. De pagina, te vinden op http://brazilie.startpagina.nl/ is up to date en bevat een grote hoeveelheid links.

Charmant toerisme in Arraial d'Ajuda

Als wij een weekje naar het strand willen gaan we vaak naar Arraial d’Ajuda. De meest originele bestemming is het niet, want Arraial is al ruim een decennium zeer toeristisch. Maar toch, het stadje heeft haar charme behouden. Arraial is eigenlijk een voorbeeld van de manier waarop je toerisme kunt omarmen zonder wansmaak. Het dorp is nog steeds mooi, relaxed (behalve met carnaval natuurlijk) en de mensen zijn nog steeds ontzettend vriendelijk.

Arraial heeft bovendien talloze sfeervolle pousada’s, veel leuke winkels en restaurantjes en prachtige stranden. Onze absolute favoriet is Praia da Pitinga, waarover je elders op dit log meer kunt lezen. Je kunt naar Pitinga wandelen over het strand in ca. 30 minuten, als je op de terugweg moe bent neem je een busje terug naar het dorp.

Ga op zondagavond naar het pleintje van de Shopping d’Ajuda aan de Rua do Mucugê. Al jaren is het daar op zondag vanaf negen uur ’s avonds forró-avond, en danst de lokale jeugd de zwoele avond stuk.

Tarsila do Amaral

Het werk van Tarsila do Amaral herken je uit duizenden; en in zekere zin horen de schilderijen die Tarsila naliet net zozeer bij Brazilië als samba, caipirinha en futebol.

Tarsila (1886 - 1973) groeide op in een zeer welgesteld milieu van koffieplanters in de deelstaat Sao Paulo. Door die achtergrond kon zij vele reizen maken, en ontmoette ze – onder meer in Parijs – diverse grote kunstenaars uit het begin van de twintigste eeuw. Die Europese ervaringen weerhielden Tarsila er niet van een zeer Braziliaanse stijl te ontwikkelen. Met die nadruk op het belang van een eigen, Braziliaanse stijl werd Tarsila - samen met haar man Oswald de Andrade - een belangrijke vertegenwoordiger van het Braziliaanse modernisme uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Het schilderij op de afbeelding hierboven heet Antropofagia, net als de kunstenaarsbeweging waar Tarsila en Oswald lid van waren.

Uitgebreide informatie over Tarsila tref je op de tweetalige (Portugees-Engelse) website http://www.tarsiladoamaral.com.br/

Meenemen naar huis: Marajoara-aardewerk

Brazilië heeft geen pre-Colombiaanse cultuurschatten zoals je die in – bijvoorbeeld – Peru of Guatemala aantreft. Toch woonden er talloze Indianenvolken in het land toen de Portugezen er ruim 500 jaar geleden voet aan wal zetten. Van enkele van die culturen zijn – vooral in de vorm van keramiek – nog erfenissen uit de pre-koloniale tijd bewaard gebleven. Het meest bekend is de Marajoara-cultuur, waarvan verschillende bijzondere voorwerpen te zien zijn in het Museu Goeldi in Belém.

Het aardige is dat ook vandaag nog keramiek wordt geproduceerd in de stijl van de Marajoara. Die keramiek is vaak erg mooi en overstijgt absoluut het niveau van de gemiddelde toeristen-hebbedingetjes. Op verschillende plaatsen in Brazilië vind je winkels die gespecialiseerd zijn in de verkoop van aardewerk in Marajoara-stijl.